Về một trào lưu thêm mới vào sách du ký.

Kê-ru-ác (Jack Kerouac), và Ăn, cầu nguyện, yêu của E

Trên đường đã làm được điều mà bất cứ tác giả du ký nào cũng ao ước, đó là cổ động tinh thần xuất hành, bung phá của những người trẻ qua việc khắc họa chân dung hoang tàn của đời trẻ nước Mỹ thời hậu chiến.

Thực tiễn cũng cho thấy, nhiều cây bút đã phí phạm tài nguyên kinh nghiệm hành trình như thế nào khi cho ra đời những du ký chưa chạm tới tận cùng hứng khởi của độc giả, mẫu mực của loại thể du ký.

Nhìn vào hai trường hợp kinh điển, Trên đường của nhà văn Mỹ J. Căn do là chúng ta thiếu những tác giả giao hội đầy đủ cả tinh thần hành trình song song chắc tay trong viết lách.

Những Xách ba lô lên và đi (Huyền Chíp); Tôi là một con lừa (Phương Mai); John đi tìm Hùng (Trần Hùng John) hay lừng danh hơn là sách của những cây bút chuyên nghiệp hơn như Di Li, Trương Anh Ngọc, Phan Việt. Câu chuyện chỉ thực sự có giá trị và chạm tới trái tim, ý thức người đọc khi cảm xúc của tác giả chín muồi và họ thực thụ muốn cầm bút để ghi lại những trải nghiệm, trăn trở của bản thân trước những gì mắt thấy tai nghe.

Điều đáng tiếc là trong những giới thiệu hơi quá tay của các nhà xuất bản, kiểu liệt kê "lấy thịt đè người" rằng các tác giả đã đi qua bao nhiêu nước, nhấn mạnh thân phận nhi nữ bất chấp hoàn cảnh của những tác giả nữ đã dựng nên một tường thành ấn tượng.

Chúng ta thấy gì ở những tác giả du ký nức tiếng? trước tiên phải là cảm xúc mãnh liệt, giọng văn quyến rũ, khơi dậy được nguyện vọng ra đi của cả những người bê trệ nhất. Rõ ràng, sách du ký không đơn giản là được đi, được sống và kể lại. Trên thực tế, một cuốn sách du ký có nghề không chỉ giới thiệu những kinh nghiệm đi đường, cảm nhận bình thường hay giới thiệu, khuếch trương về những con số.

Và trước nhất, những người đã, đang hoặc có ý định viết sách du ký cần được phổ cập thường thức, ý kiến sách du ký không đơn giản là cảm giác mạnh, mô tả cái tôi thuần tuý mà hơn cả là tạo lập một giá trị.

Những tác giả có sách liệt vào dạng du ký được đông đảo cộng đồng, nhất là cộng đồng mạng biết đến ngẫu nhiên tra hỏi vào tâm lý của những người thích đi, thích khám phá ngộ tưởng rằng, sách du ký có nhẽ là một địa hạt dễ dàng để trở nên nổi danh, một con đường tắt khá trơn tru để bước vào làng văn, khẳng định bản thân.

Tuy nhiên, chỉ những người đọc thực sự, nghĩa là những người có niềm đam mê dài lâu và hiểu biết cố định về văn chương mới nhận ra rằng đó chỉ là một bước đi rất ngắn, rất hạn chế trong hành trình (có thể rất dài) của họ.

Và cái tường thành ấy cũng tức thì vỡ vụn khi bạn đọc đọc trực tiếp tác phẩm. Tức thị sức hấp dẫn của những du ký này vẫn còn ở dạng nguyên sơ, nếu không nói là chỉ gợi lên một chút cảm hứng gì đó còn hết mực mơ hồ, chưa kể đến cách mô tả rối rắm với chủ ý khám phá văn phong nhưng lại tạo phản ứng ngược, khiến người đọc hụt hơi trong chính sự đọc của mình.

Cả hai tiêu chí ăn khách và sức ảnh hưởng của sách du ký Việt Nam mới chỉ dừng lại ở mức làng nhàng. Viết một cuốn sách du ký không khó, nhất là ở trong thời khắc một người thông thường cũng có thể thực hành những chuyến đi dài cho bản thân. Đó chính là kết quả cho một cuốn sách viết về hành trình thành công. Gi-bớt (Elizabeth Gilbert), một trong những cây bút viết toàn diện, xuất sắc nhất của American GQ, chúng ta sẽ dễ dàng nhận thấy điều này.

Còn Ăn, nguyện cầu, yêu là một tự truyện được nhà xuất bản đặt hàng, "đo ni đóng giày" để tác giả đi và viết cho "ra tấm ra miếng" một du ký tận hưởng thực sự.

Nhưng chính PR lại là con dao hai lưỡi, vừa khiến độc giả háo hức muốn tìm đọc vừa khiến họ mắc kẹt trong một câu hỏi khá nan giải là vì sao nội dung sách lại không quyến rũ như đã được lăng xê, tụng ca. Vấn đề cơ bản mà các cây bút du ký bây giờ đang mắc phải là chưa biết "co mình" để hội tụ cho cách nhìn khách quan và gần gũi hơn với bạn đọc.

Trào lưu bào chữa nhiều luồng thông tin trong quá cố, ngày nay, ngày mai và lan man khi tiếp cận văn minh nhân loại của những người trẻ phương Đông bị ngộp và viết nhạt. Trong văn học, chẳng thể khoe về số lượng hay đổ tại tình cảnh.

Tinh thần hành trình không đồng nghĩa với sự tỉnh ngủ, hay bằng mọi giá viết cho ra một cuốn sách để đời trong các chuyến đi của mình. Đều được coi sóc kỹ lưỡng về bản thảo, được ca tụng là những cuốn sách có lượng tiêu thụ lớn, tác động lớn đến lý tưởng của giới trẻ.

Cần những giá trị  Nhìn lại những cuốn sách được gọi là du ký trong nước, chúng ta chỉ nhìn thấy một điều rõ rệt nhất đó là chiến lược quảng cáo (PR) rầm rộ. PR quá tay  Có chất liệu thực tiễn cuộc sống khá dồi dào, du ký - những tác phẩm viết về những chuyến đi có một sức hấp dẫn riêng, nhất là ở phương diện kích thích trí tò mò của bạn đọc về những vùng đất mới.

Song, tiếc thay, du ký trong tâm tưởng của hồ hết người viết trong nước là một loại thể có vẻ tùy ý, khoáng đạt kiểu đi đâu kể lại, nghĩ gì viết nấy trên thực tế lại là một thứ nghệ thuật câu chữ không dành cho những tay mơ. Có điều, làm thế nào để những khích mang tính cá nhân chủ nghĩa trải nghiệm có thể truyền lửa cho người khác qua câu chuyện của mình lại là một điều cần phải nghĩ suy.

HÀ VÕ. Trường hợp đặt hàng của Ăn, cầu nguyện, yêu là khôn cùng hiếm hoi và chỉ dành cho những tác giả đã có sẵn một nguồn năng lượng, tiềm năng và sức vóc văn chương không còn gì để nghi.